Polska firma z ponad 100-letnią tradycją, która przegrała z zagraniczną konkurencją
Od produkcji armatury, poprzez maszyny rolnicze aż do elektrycznych autobusów
Zafascynowani powieścią „Quo Vadis” akcjonariusze postanowili nadać firmie nową nazwę, która miała się kojarzyć z mocą, siłą i nadali nazwę Ursus i w roku 1902 podjęli decyzję o rozbudowie zakładu i rozszerzeniu produkowanego asortymentu o silniki spalinowe. Firma przyjęła nazwę Towarzystwo Udziałowe Specjalnej Fabryki Armatur i Motorów URSUS.
W 1910 r. zaczęto produkować dwusuwowy, jednocylindrowy silnik z zapłonem gruszkowym o mocy 5 KM wzorowany na szwedzkim Bolinderze w nowo otwartej fabryce w miejscowości Wala przy ulicy ul. Skierniewickiej 27/29. W roku 1913 fabryka, stała się głównym producentem silników spalinowych w Królestwie Polskim i jedynym ich dostawcą do Cesarstwa Rosji. Do roku 1914 r. wyprodukowano ogółem 6000 silników różnych typów o mocach od 5 do 450 KM, a w oferowanym asortymencie poważne miejsce miały przewoźne silniki dla rolnictwa – tzw. lokomobile. W latach 1916-1918 pod kierownictwem polskiego konstruktora prof. Kazimierza Taylora podjęto próbę skonstruowania pierwszego polskiego ciągnika. Zadanie zakończono wykonaniem jednego prototypu.
Od roku 1920 firmę nazwano Fabryką Silników i Traktorów „Ursus” Sp. Akc. Pierwszy traktor wyprodukowano 2 lata później. Pierwotne projekty rozwojowe przedsiębiorstwa zakładały produkcję silników spalinowych o mocy 600 KM i traktorów rolniczych lecz trudności produkcyjno-finansowe i sytuacja polityczna spowodowały, że program produkcyjny rozszerzono o zamówienia dla wojska. Fabryka podjęła produkcję maszyn do wytłaczania łusek do naboi, podstaw do karabinów maszynowych oraz montaż pocisków. Zakłady Mechaniczne „Ursus” Spółka Akcyjna to nowa nazwa firmy od roku 1920. Zaczęto seryjnie produkować pierwsze polskie ciągniki rolnicze, które nazywano ciągówkami. Ciągówka „Ursus” była maszyną o konstrukcji wzorowanej na amerykańskim ciągniku „Titan” i miała około 25 KM mocy. Ogółem do 1927r. wyprodukowano 100 szt. ciągówek „Ursus”. W latach 1923-1927 w podwarszawskiej wsi Czechowice (obecnie warszawska dzielnica Ursus) wybudowano od podstaw Fabrykę Samochodów i Fabrykę Metalurgiczną. W tych latach zakłady przestawiły się na produkcję ciężarówek i autobusów montowanych na podwoziu o ładowności 1,5 tony. W 1928r. wyprodukowano 300 szt., a w 1929r. 350 szt. samochodów. W skład ówczesnego URSUS’a wchodziło sześć odrębnych zakładów, które produkowały wówczas m.in. czołgi, ciągniki opancerzone kołowe i gąsienicowe, samochody pancerne, samochody „Ursus” i „Saurer” w wersji ciężarówek, wozów strażackich i pocztowych, a ponadto bardzo popularne motocykle „Sokół” oraz silniki lotnicze, stacjonarne i dla rolnictwa.
Rząd w roku 1946 zdecydował o rozpoczęciu w czechowickich fabrykach produkcji ciągników rolniczych. Polscy konstruktorów pod kierunkiem prof. Edwarda Habicha opracował (w oparciu o konstrukcję niemieckiego Lanz Buldoga) dokumentację ciągnika Ursus C-45. Ursus C-45 miał jednocylindrowy dwusuwowy silnik o mocy 45 KM. Pierwszy ciągnik zjechał z taśmy montażowej w 1947 roku wprost na defiladę 1-Majową. W latach późniejszych dokonano modernizacji ciągnika, wprowadzając podnośnik hydrauliczny, benzynowy rozruch, kabinę dla kierowcy i dostosowano go do poruszania się po drogach publicznych przez wprowadzenie ogumionych kół jezdnych i lamp bocznych. Ciągnik w takiej postaci – jako C-451 był produkowany w Ursusie do 1959 roku, a następnie produkcję przeniesiono do Zakładów Mechanicznych w Gorzowie Wielkopolskim i kontynuowano ją jeszcze przez kilka lat.
Państwowe przedsiębiorstwo pod nazwą Zakłady Mechaniczne „Ursus” powstało w 1948 roku, w którym konstruktorzy prowadzili prace rozwojowe nad całkowicie polskim ciągnikiem. Od roku 1955 prace rozwojowe prowadzono równolegle w dwóch zespołach. Powstały prototypy ciągników Ursus C-325 oraz Rola 25. Ostatecznie wybrano konstrukcją ciągnika Ursus C-325. Równolegle prowadzono prace nad jednoosiowym ciągnikiem Ursus C-308. W 1958r. rozpoczęto seryjną produkcję jednoosiowego ciągnika rolno-ogrodniczego Ursus C-308, w którym zastosowano jednocylindrowy dwusuwowy silnik S261C produkcji WSM w Bielsku Białej. Liczne badania i porównania wykazały, że ciągnik Ursus C-325 był konkurencją dla ciągników czechosłowackich, niemieckich i angielskich. Ciągnik ten stał się protoplastą całej rodziny ciągników lekkich. Produkcja ciągnika Ursus C-325 wraz z jego zmodernizowanymi wersjami: C-328 od 1963r. C-330 od 1967r. – popularnie nazywane „trzydziestkami” i C-335 w wersji eksportowej trwała nieprzerwanie 34 lata tj. do 1993r.
W 1961r. pomiędzy Polską i Czechosłowacją podpisano umowę rządową, w wyniku której w 1965r., ZM „Ursus” przyjęły produkcję średniego ciągnika Zetor 4011 o mocy 42 KM pod oznaczeniem Ursus C-4011. Ciągniki te po wielokrotnych modernizacjach, jako Ursus C-355 od 1971r., a następnie od 1976r. jako Ursus C-360 (popularnie nazywane „sześćdziesiątkami”) – produkowano do końca 1994r. W 1969r. ruszyła produkcja ciągnika Ursus C-385 o mocy 76 KM z napędem na tylną oś, który był pierwszym z rodziny ciągników ciężkich. W późniejszych latach w wyniku modernizacji powstawały w tej rodzinie nowe modele: Ursus C-385A od 1975r. o mocy 76 KM z napędem na obie osie, Ursus 1201 o mocy 112 KM z napędem na oś tylną i Ursus 1204 o mocy 112 KM z napędem na obie osie oraz Ursus 1604 od 1978r. o mocy 150 KM z napędem na obie osie.
W 1971r. w wyniku decyzji rządowych wstrzymano produkcję i dalszy rozwój konstrukcji polskich ciągników „rodziny U”, a dla Ursusa wybrano drogę rozwoju opartą na licencji firmy „Massey Ferguson”. W Londynie w roku 1974 została podpisana polsko-brytyjska umowa o współpracy w zakresie produkcji nowoczesnych ciągników rolniczych, w myśl której ZPC „Ursus” podjęło się produkcji ciągników na licencji firmy Massey-Ferguson. Dla potrzeb realizacji tego projektu powołano nową firmę Massey-Ferguson-Perkins (MFP) – producenta silników. Lata 1974-1984 były okresem rozbudowy, modernizacji, przystosowywania całego zrzeszenia do wymogów licencyjnych oraz dostosowywania konstrukcji ciągników MF do wymagań i potrzeb polskiego rolnictwa. Zarówno w Ursusie, jak i w zakładach filialnych wybudowano wówczas zupełnie nowe fabryki z nowoczesnym parkiem maszynowym o zdolności produkcyjnej 75 tys. ciągników rocznie. W roku 1978 w ramach szkolenia, z części dostarczonych przez licencjodawcę, rozpoczęto montaż ciągnika MF-235 o mocy 38 KM. Wkrótce uruchomiono produkcję krajowych części i po wprowadzeniu istotnych zmian konstrukcyjnych w zakresie bezpieczeństwa, funkcjonalności i ergonomii w 1984r. z taśm montażowych zjechała pierwsza seria ciągników licencyjnych przystosowanych do potrzeb polskiego rynku. Był to model MF-255 o mocy 47 KM. W następnych latach sukcesywnie wprowadzano do produkcji kolejne modele ciągników MF o mocach 38–66KM, by w 1993r. rozpocząć produkcję modelu o mocy 72 KM.
Równolegle z rozwojem produkcji licencyjnej MF rozwijała się również produkcja ciągników ciężkich. W 1980r. wznowiono prace nad rodziną ciągników ciężkich nowej generacji. Prace prowadzono przez kilka lat etapami, w wyniku czego powstawały nowe modele ciągników Ursus: 1002, 1004 i 1604 jako wynik modernizacji „A”, a następnie w 1984r. uruchomiono seryjny montaż modeli Ursus 912, 914, 1012, 1014, 1222, 1224 i 1614 po modernizacji „B”. Ciężkie modele ciągników Ursus: 932, 934, 1032, 1034, 1132, 1134, 1234, 1434 i 1634 rozpoczęto produkować w 1991r. Ciągniki te wzbudziły zaufanie rolników, a 912, 914,1234 i 1634 uznawane były za najlepiej sprzedające się ciągniki ciężkie marki „Ursus”. W 1983r. firma URSUS osiągnęła zdolności produkcyjne na poziomie 50 tys. ciągników rocznie.
W 1991r. nastąpił podział Zrzeszenia, z którego powstały Zakłady Przemysłu Ciągnikowego „Ursus”. W latach 1988 – 2003 przeprowadzono głęboką restrukturyzację ZPC „Ursus” S.A., w wyniku której w 9 polskich miastach (w Warszawie, Żyrardowie, Gorzowie Wielkopolskim, Chełmnie, Nisku, Sulęcinie, Włocławku, Lublinie, Poznaniu) powstało wiele nowych podmiotów gospodarczych – produkcyjnych i usługowych, które podlegały kolejnym prywatyzacjom i restrukturyzacjom. Wiele z tych podmiotów gospodarczych upadła a z tych co pozostały utworzono wspólnie z Przedsiębiorstwem Handlu Zagranicznego „Bumar” nowe przedsiębiorstwo o nazwie „Ursus” Sp. z o.o.
2 czerwca 2006 roku otwarto Muzeum Historii Ursusa i w tym że roku taśmę produkcyjną opuścił 1,5 milionowy ciągnik. W 2009r. uruchomiono seryjną produkcję ciągników 3702, 3722, 3724 wyposażonych w silniki Perkins EURO IIIA. W lutym 2010r. wprowadzono nowy logotyp. W 2010 roku Ursus wprowadził nową gamę ciągników rolniczych o mocach 50-160 KM, dostosowanych do potrzeb i oczekiwań klientów. Weszły w nią zmodernizowane modele 3702, 3704, 5524, 1674, pod nowymi nazwami: 3702 Piko, 3724 Piko, 5524 Mido, 1674 Forte oraz całkiem nowy model 6824 Mido.
Ważnym rokiem dla firmy był rok 2011, kiedy to Ursus połączyła siły z innym rodzimym producentem maszyn dla rolnictwa spółką POL-MOT Warfama SA. Zarząd spółki zadecydowały o przeniesieniu produkcji ciągników do Lublina. W międzyczasie do produkcji wprowadzono prasy zwijające oraz owijarki i zbieracze bel. Ursus SA to jedyna spółka z segmentu maszyn i urządzeń dla rolnictwa, która w grudniu 2007 r. zadebiutowała na warszawskiej Giełdzie Papierów Wartościowych. W maju 2012 podpisała został umowa z turecką spółką Hattat Holding dotyczącą współpracy w zakresie rozwoju i sprzedaży transmisji oraz tylnych osi do ciągników.
Po przejęciu przez spółkę POL-MOT Warfama SA
20 czerwca 2011 roku Zarajczyk przejął od ówczesnego właściciela – Bumaru – znak towarowy Ursusa (za 8,1 mln zł) oraz przedsiębiorstwo Ursus sp. z o.o. (za 1 zł). Rok później notowana na warszawskiej giełdzie spółka Zarajczyka Pol-Mot Warfama zmieniła nazwę na Ursus.
Ursus Zarajczyka był jednak zupełnie innym podmiotem niż ten, od którego wzięła nazwę warszawska dzielnica. Została marka, Zarajczyk pod nią realizował jednak swoje projekty. Produkcja została przeniesiona do Lublina, do dawnej fabryki samochodów ciężarowych, gdzie wcześniej produkowano Lubliny i Żuki. W grupie znalazły się także zakłady w Opalenicy i Dobrym Mieście, gdzie pod marką Ursusa produkowano inne sprzęty rolnicze prasy rolujące, kosiarki, przyczepy rolnicze, rozrzutniki obornika czy ładowacze czołowe.
W 2013 roku Ursus rozpoczął współpracę z firmą Metec, w ramach której rozpoczął sprzedaż swoich ciągników do Etiopii. Później przyszły kolejne kontrakty z Afryki, a w Etiopii Ursus miał swoje dwie montownie, gdzie składano sprzęt nie tylko na potrzeby lokalnych farmerów, ale także i lokalnego potentata rynku cukrowego. Polityczny wymiar afrykańskiej współpracy potwierdzała także wizyta prezydenta Andrzeja Dudy w etiopskich fabrykach Ursusa w maju 2017 roku.
Ekspansję Ursusa aktywnie napędzał polski rząd. W 2016 roku 10 proc. udziału w polskim rynku (wobec 3,2 proc. w 2015 roku) fetowano jako ogromny sukces.
To właśnie wspomniany rok 2016 był najlepszym w historii nowego Ursusa. Spółka wypracowała wówczas 344 mln zł przychodów i 22,9 mln zł zysku netto. Nigdy wcześniej, ani nigdy później takich liczb nie osiągnięto
W 2012 pod skrzydłami Ursusa powstało konsorcjum, które wkrótce dostarczyło Lublinowi trolejbusy. Kolejnym etapem była produkcja autobusu elektrycznego. W listopadzie 2016 roku spółka podpisała nawet umowę w sprawie dostawy elektryków z warszawskim magistratem. W październiku 2017 roku firma chwaliła się już z kolei, że zebrała na 2018 rok zamówienia na elektryczne autobusy za prawie 180 mln zł. Wkrótce ogłoszono także plany wodorowe oraz chęć produkcji elektrycznego auta dostawczego.
Przyczyny upadku polskiego producenta ciągników i maszyn rolniczych
2017 to rok, w którym Ursus pokazał pierwszą od trzech lat stratę. Załamały się wpływy z eksportu, piętrzyły się problemy w tanzańskim kontrakcie, a projekt autobusowy generował coraz większe koszty. Dodatkowo sam Ursus tracił rynek na rzecz konkurentów, co podkreślano już mniej chętnie. Rolnicy najwięcej kupili nowych ciągników włoskiej marki New Holland (1581) - ok. 15 proc - na drugim miejscu znalazł się amerykański John Deere (1291 rejestracji), a na trzecim - czeski Zetor (1201 szt.). Psuć zaczął się także wizerunek spółki.
W lutym 2017 roku spółka otrzymała karę od Komisji Nadzoru Finansowego W maju 2017 roku gwałtowne spadki na akcjach spółki wywołała emisja z „opóźnionym zapłonem”. W styczniu 2018 roku akcjami sypać zaczął z kolei główny akcjonariusz spółki. W tym samym styczniu 2018 roku Ursus na rynku krajowym zarejestrował ledwie 23 nowe ciągniki.
W 2018 problemy się pogłębiały. 1 października tegoż roku Ursus poinformował akcjonariuszy o 16 mln zł straty w pierwszym półroczu. W listopadzie 2018 roku akcjonariusze otrzymali potwierdzenie powagi sytuacji – Sąd Rejonowy w Lublinie wydał postanowienie o otwarciu przyspieszonego postępowania układowego spółki. Zawirowania na kluczowym stanowisku w spółce w 2019 roku, oddawały także pogłębienie się biznesowych problemów Ursusa. Początek 2019 roku przyniósł wprawdzie nadzieje w postaci wygrania przez Ursus Bus przetargu na autobusy elektryczne, spółka jednak wkrótce go straciła i sama musiała uciekać w restrukturyzację. Na dodatek w marcu do Ursusa wszedł komornik – PKO BP
Mimo kilku prób spółka wciąż notowała straty. W I kwartale 2021 roku jej skonsolidowane przychody sięgnęły 12 mln zł, podczas gdy strata netto wyniosła 8,2 mln zł. 12 lipca 2021 Sąd ogłosił upadłość Ursusa. Wnioski do sądu w sprawie Ursusa składali wierzyciele: Getin Noble Bank S.A. i Powszechna Kasa Oszczędności Banku Polskiego S.A. Na syndyka wyznaczono KGS Restrukturyzacje Sp. z o.o.
Centrum handlowe (outlet) na terenie byłego zakładu produkcyjnego
Po upadku firmy URSUS na terenie zakładów produkcyjnych w Warszawie powstaje wiele nowych budynków, sklepów oraz firm. Największy teren zajmuje centrum handlowe FACTORY URSUS. W tym outlecie znajduje się wiele sklepów, restauracji i barów. Wokół centrum znajduje się duży parking. Część terenu zostało przekształcone pod inwestycje lokalne (szkoła, przedszkole) a część została sprzedana deweloperom z przeznaczeniem pod budowę domów i osiedli. Znaczna część hal produkcyjnych oraz budynków jest jeszcze niezagospodarowana i stoi opuszczona.
Do dnia dzisiejszego traktory te pracują na polskich polach i cieszą się bardzo dobrą opinią
Ursus C 330, często nazywana "trzydziestka" – kultowy polski ciągnik rolniczy klasy lekkiej, z napędem na tylną oś. Produkowany w latach 1967–1987 w Zakładach Mechanicznych Ursus w Warszawie, w liczbie ponad 331 000 sztuk. W kwietniu 1967 r. rozpoczęto produkcję seryjną tego modelu. W 1971 pojawił się ciągnik Ursus C-335. Była to eksportowa odmiana ciągnika C-330. Główną różnicą był tylny podnośnik z regulacją automatyczną o nazwie "Agrocontrol". Podnośnik posiada regulację siłową, pozycyjną i mieszaną. Ponadto został wyposażony w bardziej komfortowe siedzenie. W lipcu 1986 r. pojawił się nowy model – Ursus C-330M, nazwany potocznie „Emką”. W ciągniku tym wzmocniono łożyskowanie skrzyni biegów i tylnego mostu. Starano się też wyeliminować wyskakiwanie biegów, przecieki w okolicy bębna hamulcowego i wału kół tylnych.. Często pojawiają się pytania: ile ma koni URSUS C330 oraz ile waży URSUS C-330. Moc tego modelu to 30 KM a waga bez obciążników i kabiny to 1700 kg.
Ursus C 360, często nazywana "sześćdziesiątka" – kultowy polski ciągnik rolniczy klasy średniej, z napędem na tylną oś. Produkowany w latach 1976–1994 w Zakładach Mechanicznych Ursus w Warszawie, w liczbie ponad 280 000 sztuk. W kwietniu 1976 r. rozpoczęto produkcję seryjną tego modelu. Zastąpił on produkowaną od lipca 1975 r. zmodernizowaną wersję modelu C-355 oznaczoną Ursus C-355M. Ciągnik Ursus C-355M był pierwszym etapem wprowadzenia do produkcji modelu C-360. W latach 1981–1993 produkowany był URSUS C-360-3P wyposażony w silnik Perkins o mocy 47 KM. Następcą tego modelu był URSUS 4512. Często pojawiają się pytania: ile ma koni URSUS C360 oraz ile waży URSUS C-360. Moc tego modelu to 52 KM a waga bez obciążników to 2170 kg.
Traktory klasy ciężkiej oraz następca MF255
Produkowany w latach 1984–2009 w Zakładach Mechanicznych Ursus w Warszawie ciągnik klasy ciężkiej. Wyposażony w 6-cylindrowy silnik DS Martin Z8701.12 o mocy 119 KM. Udźwig tylnego podnośnika wynosił 5500 kg. Waga tego ciągnika URSUS 1224 bez obciążników to 4970 kg. Następcą tego modelu produkowanym od 1990 oku do 2009 był URSUS 1234. Najważniejsze różnice to nowa skrzynia biegów oraz nowsza, bardziej komfortowa kabina.
Produkowany w latach 1984–2009 w Zakładach Mechanicznych Ursus w Warszawie najmocniejszy ciągnik klasy ciężkiej. Wyposażony w 6-cylindrowy silnik DS Martin Z8602.12 Turbo o mocy 155 KM. Udźwig tylnego podnośnika wynosił 5500 kg. Waga tego ciągnika URSUS 1614 bez obciążników to 5030 kg. Następcą tego modelu produkowanym od 1990 oku do 2009 był URSUS 1634. Najważniejsze różnice to nowa skrzynia biegów oraz nowsza, bardziej komfortowa kabina.
Po wygaśnięciu licencji ciągnik MF255 zmieniona jego nazwę na Ursus 3512. Jest to ciągnik klasy średniej z napędem na tylną oś. Produkowany w latach 1984–2009 w Zakładach Mechanicznych Ursus w Warszawie, w liczbie ponad 47 000 sztuk. Wyposażony w 3-cylindrowy silnik Perkins AD3.152 UR o mocy 48 KM. Udźwig tylnego podnośnika wynosił 1318 kg. Waga tego ciągnika URSUS 3512 bez obciążników to 2170 kg. Model ten miał także wersje z napędem na 4 koła – URSUS 3514 oraz wersję eksportową z komfortową kabiną.
